बाल क्लबदेखि कांग्रेस केन्द्रीय कमिटीसम्म : बाजुराकी ऋता शाहीको राजनीतिक छलाङ

बाजुरा : दुर्गम गाउँमा जन्मिएर गाउँकै परिवेशमा हुर्किएकी ऋता शाहीको राजनीतिक यात्रा अब नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कमिटीसम्म पुगेको छ। बाल अधिकारका सवालमा आवाज उठाउँदै सामाजिक जीवन सुरु गरेकी शाहीले लामो संघर्ष, सामाजिक सक्रियता र राजनीतिक निरन्तरताको बलमा कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित हुँदै राष्ट्रिय राजनीतिमा आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाएकी छन्। नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत गगन थापा नेतृत्वको समूहबाट केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित शाहीको सफलता केवल व्यक्तिगत राजनीतिक उपलब्धिमा सीमित छैन। यो बाजुराजस्तो भौगोलिक रूपमा विकट जिल्लाबाट राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रसम्म पुग्ने युवा नेतृत्वको यात्रासमेत हो। उमेरले युवा भए पनि सामाजिक अभियान, संगठन र राजनीतिक जीवनमा उनले हासिल गरेको अनुभवले उनको यो सफलतालाई थप अर्थपूर्ण बनाएको छ। बाल अधिकारको अभियानबाट राजनीतिक यात्राको सुरुवात शाहीको सार्वजनिक जीवनको सुरुवात जिल्ला बाल अधिकार मञ्चको सदस्यका रूपमा भएको थियो। सानैदेखि नेतृत्व गर्ने, अरूका समस्या सुन्ने र सामाजिक काममा सक्रिय हुने स्वभावले उनलाई बाल अधिकार तथा सामाजिक अभियानतर्फ आकर्षित गरेको थियो। बाल क्लब र बाल अधिकारका गतिविधिमा जोडिँदै उनले समाजका समस्या बुझ्ने, सामूहिक रूपमा काम गर्ने र आफ्नो आवाज अरूसामु पुर्‍याउने अवसर पाइन्। यही सामाजिक सक्रियताले उनको नेतृत्व क्षमतालाई निखार्दै लग्यो। अरूको दुःखमा साथ दिने, सामाजिक समस्यामा चासो राख्ने र आफूले सकेको योगदान गर्ने उनको स्वभाव क्रमशः राजनीतिक यात्राको आधार बन्यो। राजनीतिमा प्रवेश गर्नुअघि उनले अनमी अध्ययनका लागि सोलुखुम्बुसम्मको यात्रा पनि गरिन्।

अध्ययन, सामाजिक सक्रियता र राजनीतिक रुचिलाई सँगसँगै अघि बढाउने क्रममा उनी नेपाली कांग्रेसको राजनीतिमा थप सक्रिय हुँदै गइन्। उनका लागि राजनीति पद प्राप्त गर्ने माध्यम मात्र रहेन; सामाजिक जीवनमा देखेका समस्या, नागरिकका अपेक्षा र परिवर्तनको चाहनालाई संस्थागत रूपमा सम्बोधन गर्ने बाटो पनि बन्यो। गाउँको सामाजिक अभियानदेखि पार्टी संगठनसम्म राजनीतिक जीवनमा शाहीले स्थानीय तहबाटै आफ्नो पहिचान निर्माण गरिन्। समाजसेवा र सिर्जनात्मक गतिविधिमा सक्रिय रहँदै उनले समुदायसँगको सम्बन्धलाई निरन्तरता दिइन्। गीतकार तथा गजलकारका रूपमा समेत परिचित शाहीले सिर्जनामार्फत आफ्ना भावना, सामाजिक सरोकार र जीवनका अनुभवलाई अभिव्यक्त गर्दै आएकी छन्। ‘ऋतु’ नामबाट समेत चिनिने उनको सिर्जनात्मक पहिचानले सामाजिक जीवनमा थप परिचय दिएको छ। कांग्रेसको संगठनमा सक्रिय रहँदै उनी यसअघि पनि महाधिवेशन प्रतिनिधि बनेकी थिइन्। यसपटक पुनः महाधिवेशन प्रतिनिधिमा निर्वाचित हुँदै केन्द्रीय सदस्यको प्रतिस्पर्धामा उत्रिएकी शाहीले अन्ततः सफलता हासिल गरिन्। २०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा उनी बुढीगंगा नगरपालिकाको उपप्रमुख पदकी उम्मेदवार बनेकी थिइन्।

स्थानीय तहको निर्वाचनदेखि पार्टीको राष्ट्रिय नेतृत्व चयन हुने महाधिवेशनसम्मको उनको यात्राले स्थानीय राजनीति र केन्द्रीय राजनीतिबीचको सम्बन्धलाई पनि उजागर गर्छ। स्थानीय तहमा उम्मेदवार बनेर जनतामाझ पुग्नु, पार्टी संगठनमा सक्रिय रहनु, महाधिवेशन प्रतिनिधिका रूपमा भूमिका निर्वाह गर्नु र अन्ततः केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित हुनु उनको राजनीतिक यात्राका महत्वपूर्ण खुड्किला हुन्। सात प्रतिस्पर्धीलाई पछि पार्दै केन्द्रीय सदस्य कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्यका लागि युवा उमेर समूहमा भएको प्रतिस्पर्धामा शाहीले सात जना प्रतिस्पर्धीलाई पछि पार्दै विजय हासिल गरिन्। उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी भुपी ऐर रहेको बताइएको छ। यो विजयले युवा पुस्ताको नेतृत्वप्रतिको आकांक्षा र पार्टीभित्र नयाँ अनुहारको उपस्थितिलाई थप चर्चामा ल्याएको छ।

लामो समयदेखि पार्टी राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका नेताहरूबीच युवा उमेर समूहबाट केन्द्रीय नेतृत्वमा पुग्नु शाहीका लागि महत्वपूर्ण उपलब्धि हो। कांग्रेसको केन्द्रीय कमिटीमा पुग्नु भनेको पदको उचाइ मात्र होइन, पार्टीको नीति निर्माण, संगठनात्मक निर्णय, नेतृत्व विकास र राष्ट्रिय राजनीतिक बहसमा सहभागी हुने जिम्मेवारीसमेत हो। त्यसैले शाहीको निर्वाचित यात्रासँगै उनीबाट बाजुरा र सुदूरपश्चिमका सवाललाई पार्टीको केन्द्रीय तहमा प्रभावकारी रूपमा उठाउने अपेक्षा पनि जोडिएको छ। युवाको प्रतिनिधित्व केवल उमेरको उपस्थितिमा सीमित हुनु हुँदैन। युवाका मुद्दा, महिला सहभागिता, दुर्गम क्षेत्रको विकास, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सामाजिक न्यायका विषयमा निर्णय प्रक्रियामा प्रभावकारी भूमिका खेल्न सक्नु नै युवा नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा हो। बाजुराका धेरै उम्मेदवार पराजित हुँदा ऋताको जित यसपटक कांग्रेसको केन्द्रीय नेतृत्वमा पुग्न बाजुराबाट विभिन्न पदमा सात जना उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए।

तीमध्ये शाहीले मात्रै जित निकालिन्। बहालवाला सांसद जनकराज गिरी, पदमबहादुर शाही र जुना दानीलगायत नेताहरू पनि पराजित भए। युवा समूहबाट केन्द्रीय सदस्यका उम्मेदवार योगेन्द्र रावल तथा निर्मला रावल कार्की पनि निर्वाचित हुन सकेनन्। वीरेन्द्र गिरीसमेत पराजित भए। सहमहामन्त्री पदमा उम्मेदवारी दिएका गिरी जीवन शाहीसँग पराजित भए भने अन्य उम्मेदवारहरू केन्द्रीय सदस्यको प्रतिस्पर्धामा सफल हुन सकेनन्। अनुभव, राजनीतिक योगदान र संगठनात्मक आधार भएका नेताहरू प्रतिस्पर्धामा रहँदा पनि बाजुराबाट शाहीले मात्रै सफलता हासिल गर्नु जिल्लाको कांग्रेस राजनीतिमा उल्लेखनीय परिणाम बनेको छ। यसले महाधिवेशनको प्रतिस्पर्धामा व्यक्तिगत राजनीतिक पहिचान, संगठनात्मक सम्बन्ध, युवा प्रतिनिधित्व र मतदाताको छनोटको महत्वलाई पनि देखाएको छ। यद्यपि, अरू नेताहरूको पराजय र शाहीको विजयलाई केवल उमेरको आधारमा व्याख्या गर्न मिल्दैन। महाधिवेशन प्रतिनिधिको मत, उम्मेदवारको राजनीतिक सम्बन्ध, संगठनभित्रको प्रभाव र प्रतिस्पर्धाको प्रकृतिले पनि परिणाम निर्धारण गर्छन्। तर बाजुराबाट केन्द्रीय नेतृत्वमा प्रतिनिधित्व गर्ने एक्ली विजेता बनेपछि शाहीको राजनीतिक जिम्मेवारी र अपेक्षा दुवै बढेका छन्। उमेर सानो, जिम्मेवारी ठूलो शाहीको राजनीतिक यात्राको विशेषता भनेको उमेरको तुलनामा उनले सम्हाल्दै आएका सामाजिक र राजनीतिक जिम्मेवारी हुन्।

बाल अधिकारको अभियानबाट सुरु भएको उनको यात्रा सामाजिक सेवा, सिर्जनात्मक कर्म, स्थानीय निर्वाचन र पार्टी संगठन हुँदै केन्द्रीय नेतृत्वसम्म पुगेको छ। आफ्नो व्यक्तिगत कठिनाइभन्दा अरूका समस्या र आवश्यकतालाई प्राथमिकता दिँदै सामाजिक गतिविधिमा सक्रिय रहने उनको स्वभावलाई समर्थकहरूले उनको राजनीतिक पहिचानको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा लिने गरेका छन्। समाजसँग जोडिएर काम गर्ने, परिस्थितिअनुसार आफूलाई सक्रिय राख्ने र सिर्जनामार्फत पनि आफ्ना विचार अभिव्यक्त गर्ने उनको क्षमताले उनलाई परम्परागत राजनीतिक परिचयभन्दा फरक ढंगले चिनाएको छ। तर अबको चुनौती विगतको सक्रियतालाई केन्द्रीय जिम्मेवारीमा रूपान्तरण गर्नु हो। केन्द्रीय सदस्यका रूपमा पार्टीभित्र नीति निर्माणमा हस्तक्षेपकारी भूमिका खेल्नु, युवा र महिलाका सवाल उठाउनु तथा बाजुराका नागरिकका अपेक्षालाई राष्ट्रिय राजनीतिको बहसमा जोड्नु उनका लागि महत्वपूर्ण जिम्मेवारी हुनेछन्।

बाजुराको आवाज केन्द्रसम्म पुर्‍याउने अपेक्षा बाजुरा भौगोलिक विकटता, पूर्वाधारको अभाव, रोजगारीका सीमित अवसर र शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवामा देखिने चुनौतीसँग जुधिरहेको जिल्ला हो। यस्तो जिल्लाबाट केन्द्रीय नेतृत्वमा पुग्ने प्रतिनिधिको भूमिका पार्टीको आन्तरिक राजनीतिमा मात्र सीमित रहँदैन। जिल्लाका नागरिकका समस्या, विकासका आवश्यकता र सम्भावनालाई राष्ट्रिय नीतिसँग जोड्ने अवसर पनि त्यससँगै प्राप्त हुन्छ। शाहीको निर्वाचित सफलताले बाजुराका युवा तथा महिलाका लागि राजनीतिक सहभागिताको सम्भावनालाई उजागर गरेको छ। स्थानीय तहमा सामाजिक कामबाट पहिचान बनाउँदै संगठनात्मक यात्रालाई निरन्तरता दिएमा राष्ट्रिय नेतृत्वसम्म पुग्न सकिन्छ भन्ने सन्देश पनि उनको यात्राले दिन्छ। यद्यपि, कुनै पनि राजनीतिक सफलताको वास्तविक मूल्यांकन पद प्राप्तिबाट मात्र हुँदैन।

जनतासँगको सम्बन्ध, सार्वजनिक सवालमा लिने अडान, संगठनप्रतिको जिम्मेवारी र प्राप्त अवसरलाई समाजको हितमा उपयोग गर्न सक्ने क्षमताले नेतृत्वको उचाइ निर्धारण गर्छ। बाल अधिकारको अभियानबाट सार्वजनिक जीवन सुरु गरेकी ऋता शाहीका अगाडि अब केन्द्रीय सदस्यको जिम्मेवारीसँगै थप ठूलो राजनीतिक सम्भावना खुलेको छ। जिल्लाको सामाजिक यथार्थ बुझेकी, स्थानीय तहको प्रतिस्पर्धा भोगेकी र पार्टी संगठनको अनुभव हासिल गरेकी युवा नेतृका रूपमा उनले आफ्नो भूमिकालाई कसरी स्थापित गर्छिन् भन्ने कुरा आगामी दिनले देखाउनेछ। बाजुराका सात उम्मेदवारमध्ये एक्ली विजेता बनेकी शाहीको सफलताले जिल्लाको कांग्रेस राजनीतिमा नयाँ चर्चा सिर्जना गरेको छ। अब उनको चुनौती केवल केन्द्रीय कमिटीमा उपस्थित हुनु होइन, केन्द्रीय नेतृत्वमा बाजुराको आवाजलाई सुनिने बनाउनु र युवा पुस्ताको अपेक्षालाई व्यवहारमा उतार्नु हो।